Tarih Ders Anlatımları

Atatürk İlkeleri ve Amaçları Nelerdir?

Atatürk İlkeleri ve Amaçları

Atatürk, İlkelerini Ne Amaçla Geliştirmişti?

  • Türk Devriminin Atatürk tarafından açıklanan genel amacı; çağdaş uygarlık düzeyine ulaşmaktır.
  • Atatürk Batı aydınlanmasının ve demokrasisinin gelişim evrelerini iyi inceleyip bunları Türk toplumunun yapısına uygun hale getirecek ilkeler geliştirmiştir. Bu ilkeler, çağ­daş ancak ulusal değerlere sahip çıkan bir yapının ku­rulması için planlanmış ilkelerdir.

Atatürk’ün Devrimlerle Getirmek İstediği Yapı Neydi?

  • Genel Anlamda: Çağdaş uygarlık düzeyine ulaşmak
  • Siyasi Anlamda: Ulusal egemenliğin  kalıcı olmasını sağlamak
  • Devlet İşleyişi Anlamında: Hukukta ve eğitimde laik ve ikiliklere yol açmayacak bir yapı oluşturmak.
  • Toplumsal ve Kültürel Anlamda: Teokratik ümmet toplumundan laik ulus toplumuna geçmek, çağdaş anlayışa sahip, ulusal değerlere bağlı bir kültür oluşturmak.
  • Ekonomik Anlamda: Sanayileşme hamlesini gerçek­leştirmek; her anlamda bağımsız ve ulusal bir ekonomik yapı oluşturmaktır.

Temel İlkeler

Bu tanımlama bu ilkelerin-aynı zamanda CHP’nin altı­ oku olarak da bilinir. Türk Devriminin temel değişikliklerinin yapılmasını sağlayan ve 1937’de Anayasaya giren, bugünkü Anayasamızda da değiştirilmesi dahi teklif edilemeyen ilkeler olmasıdır.

A) Cumhuriyetçilik

Atatürk’ün Türkiye’yi kişi egemenliğinden, kayıtsız şart­sız ulus egemenliğine geçirmek için uygulamaya koyduğu ve hiçbir şekilde taviz vermediği ilkelerdendir. Atatürk’e göre Cumhuriyet demokrasisinin gelişmesi ve yerleşmesi için en uygun yönetim biçimidir.

Cumhuriyetçilik ilkesi Doğrultusunda Yapılan Yeni­likler Nelerdir?

  • TBMM’nin açılması
  • 1921 Anayasasının kabul edilmesi
  • Saltanatın kaldırılması
  • Cumhuriyet’in ilan edilmesi
  • Siyasi partilerin kurulması
  • 1924 Anayasasının kabul edilmesi ve geliştirilmesi
  • Ordunun politikadan arındırılması
  • Atatürk’ün Cumhurbaşkanlığı makamını tarafsızlaştırması
  • Atatürk  1930’da SCF’nin kurulmasından önce CHP Genel Başkanlığı’nı bırakmıştır.
  • Kadınlara genel seçimlerde seçme ve seçilme hakkının verilmesi
  • Cumhuriyetçilik ilkesini Ulusçuluk, Halkçılık ve Ulusal Egemenlik ilkeleri bütünler.

Cumhuriyetçilik ile ilgili sorularda öncelikle şu ölçütleri dikkate alınız:

  • Ulusal egemenlik, halk iradesi
  • Siyasal yapıda görülen değişiklikler (Örnek: saltanatın kaldırılması)
  • Yönetime katılma (Örnek: seçme-seçilme hakkı)

Milliyetçilik (Ulusçuluk)

Amaç; ulusal birlik ve beraberliği, ülke bütünlüğünü sür­dürrnektir. Atatürk milliyetçiliği ırk ve din esasları üzerine kurulmamıştır. Bu yüzden Faşizm ve Nazizm’den ay­rılır. “Türk devletini oluşturan insanlara Türk halkı” sözüyle Türk milletini kaderde, üzüntüde ve kı­vançta ortak hareket eden bir kitle kabul eder. Sınıfsal çatışmayı reddettiği için Komünist sistemden ayrılır. Akılcı ve insancıldır. Saldırganlığa karşıdır. Yurt, ulus ve insan. sevgisi temeline dayanır. Ulusallığı ve bağımsızlı­ğı öngörür.

Ulusçuluk ilkesi Doğrultusunda Yapılan Uygulamalar Nelerdir?

  • Ulusal örgütlerin birleştirilmesi
  • TBMM’nin açılması
  • Misakı Milli’nin TBMM’de de kabul edilmesi
  • İstiklal Marşı’nın kabul edilmesi
  • Kurtuluş Savaşı’nın kazanılması
  • Kapitülasyonların kaldırılması
  • Eğitim-öğretimin birleştirilmesi
  • Türk Medeni Kanunu’nun kabul edilmesi
  • Kabotaj Kanunu’nun çıkartılması
  • Türk Tarih Kurumu’nun kurulması
  • Türk Dil Kurumu’nun kurulması

Latin Alfabesine geçiş Milliyetçilik ilkesi doğrultusun­da kabul edilmemesine rağmen, gelecek bir soruda ”Yeni Türk Alfabesinin Kabulü hakkında Kanun” vur­gusu yapılırsa bu gelişmeyi Milliyetçilik ilkesi içinde kabul etmeliyiz.

Milliyetçilik ile ilgili sorularda öncelikle şu ölçütleri dikkate alınız:

  • Ulusal bağımsızlık (Örnek: Ülkenin işgalden kurtulması)
  • Ulusal kültür (Örnek: Türk Tarih ve Türk Dil Kurumlarının açılması)

Halkçılık

Bu ilkeye göre yasalar önünde herkes eşittir. Sınıf ayrı­mı yoktur. Toplumsal gruplar arasında eşitliği öngörür. Kadınlara seçme ve seçilme hakkının verilmesi bu ilke kapsamına da girer. Mustafa Kemal Atatürk, TBMM’nin açılışından itibaren her siyasal öneriye ve program taslağına halkçılık adını koymaya özel bir önem vermiştir.

Halk için devlet kavramı bu ilkenin temel niteliğini oluşturur. Bu nedenle Halkçılık, Cumhuriyetçiliğin doğal bir sonucudur.

  • Bu siyasi hedeflerden başka Halkçılık halkın ekonomik standartlarını ve yaşam kalitesini de artırmayı hedefle­yen devrimlerin de yapılmasını sağlamıştır.

Halkçılık ilkesi Doğrultusunda Yapılan Uygulamalar Nelerdir?

  • Aşar Vergisinin kaldırılması
  • Türk Medeni Kanunun’un kabul edilmesi (Kadın-Erkek eşitliği boyutu)
  • Soyadı Kanunu ile unvan ve lakapların kaldırılması
  • Tekke ve zaviyelerin kapatılması
  • Kılık-Kıyafet Kanunu
  • Halk sağlığı ile ilgili kurumların açılması
  • Sağlık ve eğitim kurumlarının halka temel hizmetleri ücretsiz vermesi

Halkçılıkla ilgili sorularda şu ölçütleri dikkate alınız:

  • Toplumsal, hukuksal alanda eşitlik getiren yenilikler
  • Tarım ve sağlık alanındaki gelişmeler (Örnek: Aşar ver­gisinin kaldırılması, sıtma, frengi ve veremle mücadele edilmesi)
  • Hukuk Devleti ve Sosyal Devlet uygulamaları (Kanun önünde eşitlik, halka temel eğitim ve sağlık hizmetleri­nin ücretsiz sağlanması)
  • Kadın hakları (miras, seçim, kız çocuklarının okutulması)

Laiklik

Din ve devlet işlerinin birbirinden ayrılması ve toplumun, hukuk kurallarının ve devlet düzeninin dine değil, akla ve bilime dayandırılması; kişilere vicdan özgürlüğünün tanınmasıdır.

  • Osmanlı Devleti’nde teokratik bir anlayışın görülmesi, toplumsal bilinçlenme ve hukukun üstünlüğünün önündeki en büyük Türkiye Cumhuriyeti ise çağdaş bir toplum olma ülküsünü benimsemişti. Bu nedenle la­iklik; akılcı, birleştirici, çağdaş ve dinamik bir yaşama bi­çimidir. Laiklik, dine karşı bir duruş değildir. Karşı olunan durum; dinsel dogmaların, toplumun tüm yaşamını egemenliğine almış olması ve siyasal iktidarın da dine dayalı bulunmasıdır.

Laiklik ilkesi Doğrultusunda Yapılan Yenilikler Nelerdi?

  • Halifeliğin kaldırılması. (Laiklik önündeki engelleri kaldı­ran temel devrimdir.)
  • Şeriye ve Evkaf Bakanlığı’nın kaldırılması
  • Şeriat Mahkemelerinin kapatılması
  • Tevhidi Tedrisat Kanunu’nun kabulü
  • Türk Medeni Kanunu’nun kabulü
  • Kılık Kıyafet Devrimi
  • Tekke ve zaviyelerin kapatılması
  • Anayasa’dan “Devletin dini islamdır.” maddesinin çıka­rılması
  • 1937’de laiklik ilkesinin Anayasa’ya konulması

 Laiklik ilkesi, Ümmet toplumundan Ulus toplumuna geçişi sağlama işlevini görmüştür.

  • Vatandaşların dinsel seçimlerini özgürce yapmalarını devlet güvencesine almıştır.
  • Devletin bütün din ve mezheplerine eşit mesafede durmasını hiçbir inanca yasalar önünde ayrıcalık tanımamasını; kısacası devletin resmi dini olmamasını sağlar.

Yapılan devrimkerin laiklikle ilgili olup olmadığını an­lamak için şu ölçütleri dikkate alınız:

  • Doğrudan dini anlama gelen bir kuruluşun ortadan kaldırılması (Örnek: Tekke ve zaviyelerin kapatılması)
  • Yapılan yeniliğin içerik olarak din ile ilgili düzenleme ge­tirmiş olması (Örnek: Tevhidi Tedrisat Kanunu ile eğitim dinsel yöntemlerden kurtarılmıştır.)
  • Din ve vicdan özgürlüğünü tanıyan yenilikler
  • Din ve devlet işlerinin ayrılması vurgulanan sorular

Devletçilik

  • Ekonomik hayatın devlet tarafından yönlendirilmesidir. Ancak özel girişime de izin verir. Amaç hızlı bir sanayileşmeyi gerçekleştirmektir.
  • Devletçilik ilkesi, Teşviki Sanayi Kanunu’nun amacına ulaşamaması üzerine  uygulanmaya başlatılmıştır. Madencilik, sanayi alanındaki çalışmalar bu ilke doğrultusunda yapılan yeniliklerdir.
  • Atatürk’ün devletçilik anlayışı, sosyalist anlamda emek­çi sınıfların denetledikleri ve karar aldıkları bir devletçilik değil; özel girişimin ilgi duymadığı ya da gücünün yet­mediği alanlarda devletin ekonomik yatırımlarda bulun­masıdır.

Devletçilik ilkesi Doğrultusunda Neler Yapılmıştır?

  • KİT’Ierin (Kamu iktisadi Teşekkülleri) kurulması (fabri­kalar)
  • Planlı Ekonomiye Geçiş  (1933 Beş Yıllık Kalkınma Planı)
  • Devletin Eğitim ve Sağlık yatırımları yapması
  • Tekellerin oluşturulması
  • Yabancı ve yerli yatırımların kamulaştırılması
  • Devlet bankalarının kurulması (Etibank, Sümerbank gibi)
  • Tarım alanında destekleyici çalışmalar (Halkçılıkla da il­gilidir.)
  • Maden aramak için Maden Tetkik Arama’nın (MTA) kurulması
  • Atatürk Devletçiliği karma ekonomik model uygulamasıdır.

Devletçilik ile ilgili sorularda  öncelikle şu ölçütleri dikkate alınız:

  • Devletçilik daha çok ekonomik kavramdır.
  • Devletçilik, devletin ekonomiye müdahalesidir. Devletin fabrika ve işletme kurmasıdır.
  • Planlı ekonomiler devletçilik ile ilgilidir.
  • Kalkınmada ulusal kaynaklara dayanmayı öngörür.
  • Ekonomik anlamda halkçılık ilkesi ile bütünleşir.

Devrimcilik (İnkılapçılık)

Eski sistemi yıkıp yeni bir sistem kurmaktır. Atatürk ilkelerinin korunmasını ve geliştirilmesini öngörür. Durağan düşünceye karşıdır. Çağdaşlık ve batılılaşmadan yanadır. Bütün ilkelerle bağlantılıdır.

Bütünleyici İlkeler

  • Özgürlük ve Bağımsızlık: Bütün ilkelerle bağlantılıdır.
  • Ulusal Egemenlik: Cumhuriyetçilik ilkesini bütünler.
  • Ulusal Birlik, Beraberlik, Ülke  Bütünlüğü: Halkçılığı ve Milliyetçiliği bütünler.
  • Yurtta ve Dünyada Barışçılık: Halkçılığı ve Milliyetçiliği bütünler.
  • Akılcılık ve Bilimsellik: Laikliği bütünler.
  • Çağdaşlık ve Batılılaşma: Devrimcilik ilkesini bütünler.
  • İnsancılık ve insan Sevgisi: Milliyetçiliği ve Halkçılığı bütünler.

Yorum Alanı