Tarih Ders Anlatımları

Büyük Selçuklu İmparatorluğu (1038-1157)

Büyük Selçuklu İmparatorluğu (1038-1157)

Oğuz Türkleri tarafından kurulan Selçuklular, Nesa ve Serahs savaşlarını kazandıktan sonra Nişapur’da para bastı­rıp hutbe okutarak bağımsızlıklarını ilan etmişlerdir. 1040 yılındaki Dandanakan Savaşı’nda Gaznelileri bir kez daha ye­nilgiye uğratarak bölgenin dışına almışlardır. Selçuklular ayrıca Anadolu’ya yönelik akınlar düzenlemişlerdir. 1048 yılındaki Pasinler Savaşı’nda Bizans, Ermeni ve Gürcü kuvvetlerini yenerek Anadolu’dan ilk kez toprak ele geçirmişlerdir.

Kafkaslar’da Gürcistan, Ermenistan ve Azerbaycan’ı efe geçiren Selçuklular, Irak ve Suriye’de de denetim kurmuşlardır. Tuğrul Bey 1055 yılında Bağdat’a girerek Abbasi Halifesini Büveyhoğulları’nın baskısından kurtarmıştır. Bunun üzerine Tuğrul Bey’e, halife tarafından, “Doğunun ve Batının Sultanı” unvanını vermiştir. Ancak Tuğrul Bey’in siyasal yetkileri kendi üzerine alarak Halife’yi yalnız din başkanı konumuna düşürmesi, Abbasilerin Selçuklulara cephe almasına yol açmıştır.

Büyük Selçuklu Devleti, 1071 Malazgirt Savaşı’nda Bi­zans ordularını yenmiştir.

Malazgirt Savaşı Sonunda;

  • Anadolu’nun kapısı Türklere açıldı.
  • Bizans’ın İslam dünyası üzerindeki baskısı sona erdi.
  • Türkler Anadolu’yu yurt edinmeye başladı.
  • Türkiye Tarihi başladı.
  • Türklerin Anadolu’ya yerleşmeye  başlaması ve Bi­zans’ın yardım istemesi Haçlı Seferlerine neden ol­du.
  • Anadolu’nun Türkleşme süreci hızlandı.

Alparslan bu savaştan sonra, komutanlarına Anado­lu’da Bizans topraklarında fetihlerde bulunabileceklerini ve aldıkları topraklarda kendilerine ait beylik ku­rabileceklerini bildirmiş ve fetihleri özendirmiştir. Bu­nun sonucunda Anadolu’da ilk askeri-feodal beylikler ortaya çıkmıştır.

Bu beylikler;

  • Saltuklular (Erzurum)
  • Mengücekler (Erzincan)
  • Artuklular (Elazığ, Diyarbakır, Mardin)
  • Danişmendliler (Sivas, Tokat)
  • Çaka Beyliği (İzmir, Aydın)

Melihşah döneminde (1072-1092) devlet en parlak dö­nemini yaşadı ve en geniş sınırlarına ulaştı. (Doğuda Sey­hun ırmağı, Batıda Akdeniz ve Marmara, Kuzeyde Kafkas Dağları, Güneyde Mısır ve Basra Körfezine kadar.)

İran kökenli Vezir Nizam-ül Mülk’ün de yönelimde etki­li olduğu Melikşah döneminde;

  • Batınilerle mücadele edildi.
  • Nizamiye Medreseleri açıldı.
  • Celali takvimi düzenlendi.
  • İkta sistemi uygulanmaya başlandı.
  • Divan örgütü kuruldu.
  • Ülke eyaletlere ayrıldı.

Büyük Selçuklu Devleti’nin yıkılış nedenleri olarak şunları sayabiliriz:

  • Ülkenin veliahtlar arasında pay edilmesi,
  • Siyasal gücü elinden alınan Abbasi Halifelerinin olumsuz ve yıpratıcı eylemleri,
  • Merkezi otoritenin zayıflamasına bağlı olarak Ata­beylerin isyan etmeleri,
  • Yöneticilerin İran kökenli olması; devleti kuran ana unsur olan Türkmenlere kötü davranılması,
  • Hasan Sabbah’ın kurduğu Batıni tarikatının, Selçuk­lu yöneticilerini hedef alan suikastleri,
  • 1141 yılında Karahitaylarla yapılan Katvan Sava­şı’nın kaybedilmesi.

Anadolu Selçuklu Devleti ile Büyük Selçuklu Devleti Arasındaki Farklılıklar

  • Anadolu Selçuklu Devletinde, Sultan başkentte değilken yerine vekaleten NAİP bakmıştır. Büyük Selçuklu’da böyle bir durum durum yoktur.
  • Anadolu Selçuklu Devleti’nde meliklerin para basma ve hutbe okutma yetkileri yoktur. (BU durum ülke bütünlüğünü korumaya yönelik bir çalışmadır.)
  • Anadolu Selçuklu Devleti denizcilik ile uğraşmış, güçlü bir donanma oluşturmuştur.
  • Anadolu Selçuklu Devleti ticareti geliştirme ve canlandırma devlet politikası haline getirmiştir.

Yorum Alanı