Tarih Ders Anlatımları

Dört Halife Dönemi ve Önemli Gelişmeleri

Dört Halife Dönemi (632-661)

Hz. Muhammed’in vefatından sonra peygamberlik göre­vi hariç O’na vekalet eden ve O’nun yetkilerini kullanan kişi­lere “Halife” denilmektedir. Halifelerin İslam adına kural koyma yetkisi yoktur. Sadece Kuran ve hadislerin koyduğu kuralları uygulamak durumundadırlar. Hristiyanlık’ta olduğu gibi bir ruhban sınıfı oluşturmazlar.

Bu dönemde halifeler kısmi katılımla bile olsa seçimle yönetime geldiği için, bu döneme “Cumhuriyet Devri” de denilmektedir.

Hz. Ebubekir Dönemi (632-634)

Hz. Ebubekir’in kısa süren halifeliği, iç karışıklıkları çözmeye çalışmakla geçmiştir.

İslam dinini terk eden ve zekat vermek istemeyen Arap kabileleri itaat altına alınmıştır (Ridde Savaşları).

Yalancı  peygamberler ortadan kaldırılmıştır.

Bu sorunların çözülmesi, devletin dini ve siyasi yön­den bütünlüğünü sağlamış olmakla beraber, İslam inancının henüz tam anlamıyla yerleşmemiş olduğu­nu da göstermiştir.

Kuran ayetleri toplatılarak  kitap haline getirilmiştir.

Bu uygulamadaki amaç, Kuran’ın unutulmasını ve değiştirilmesini engellemektir.

Hz. Ebubekir döneminde dağılma tehlikesi geçiren İslam Devleti’nde dini ve siyasi birlik yeniden sağlanmış ve ilk kez Arap Yarımadası dışına fetihler başlamıştır.

Hz. Ömer Dönemi (634-644)

Hz. Ömer döneminde Suriye, Filistin, Kudüs, Mısır ve İran ele geçirilerek devletin sınırları genişletilmiş, devlet bir imparatorluk niteliği kazanmıştır.

Suriye ve Mısır’ın fethi, Müslümanlara “Baharat Yo­lu“nu denetleme olanağı vermiştir.

Kadisiye (636) ve Nihavend Savaşı (642) sonunda Sa­sani Devleti’ne son verilmiş ve İran, İslam topraklarına katıl­mıştır.

İran’ın alınmasıyla, Müslümanlar ile Türkler sınır komşusu olmuşlardır.

Devletin sınırlarının genişlemesi ülke yönetimini zorlaş­tırmış, bu da devlet örgütlenmesinin geliştirilmesine neden olmuştur.

Ülke, yönetim birimlerine ayrılarak merkezden valiler atanmıştır.

Yargı sisteminin temelleri atılmış, ilk kez kadılar tayin edilmiştir.

Düzenli İslam ordusu ve ordugahlar kurulmuştur.

Ordugah şehirlerinin kurulmasındaki amaç; fetih alanlarına yakın olmak ve fetihleri sürekli kılmaktır.

Devletin gelir ve giderlerinin saptandığı divan defterleri tutulmuş ve Beytül Mal denilen devlet hazinesi kurulmuştur.

İkta sistemi uygulanmaya başlanmıştır.

Hicret yılı (622) başlangıç alınarak Hicri Takvim oluştu­rulmuştur.

Hz. Osman Dönemi (644-656)

Hz. Osman döneminde fetih hareketleri devam etmiş; Trablus, Tunus, Azerbaycan ve Gürcistan alınmıştır.

Horasan’ın fethi sonucunda Türklerle Araplar arasında sıcak temaslar başlamış; Belencer Savaşı’nda Hazar Türk­leri Arapları yenmiştir.

Hz. Osman Dönemi’nde ilk Türk-Arap ilişkileri başlamıştır. Türkler bu dönemde, İslamiyet’in Orta Asya’ya ve Kafkasya’ya girişini engellemişlerdir.

İlk İslam donanması kurulmuş, Kıbrıs alınmıştır.

Kuranı Kerim çoğaltılmış ve önemli merkezlere gönderilmiştir.

Kuran’ın çoğaltılarak eyaletlere gönderilmesinin amacı; yönelimle ilgili uygulamalarda birlik sağlamak ve yeni fethedilen bölgelere İslamiyeti tanıtmaktır.

Hz. Osman’ın kendi yakınlarını (Emeviler) kayırarak, onları önemli görevlere ataması, Müslümanlar arasında hoşnutsuzluğa neden olmuştur. Bunun sonucunda kendisine karşı olan gruplar tarafından öldürülmüştür.

Hz. Ali Dönemi (656-661)

Hz. Ali, seçimle yönetime gelmesine rağmen. bazı çev­reler O’nun halifeliğini kabul etmemiştir. Bu dönemde iç ka­rışıklıklar ve çatışmalar yaşandığı için fetih hareketleri durmuştur.

Cemel (Deve) Olayı: Hz. Ali’ye karşı olanlar, Hz. Mu­hammed’in eşi Ayşe’nin önderliğinde birleşerek harekete geçmişlerdir. Yapılan savaşta Hz. Ali, karşıtlarını yenilgiye uğratmıştır. Böylece İslamiyetteki ikilikler çatışmaya dönüş­müştür (ilk iç savaş).

Başkent, Medine’den Küfe’ye taşınmıştır.

Hz. Ali’nin halifeliğini kabul etmeyip kendisini halife  gö­ren Şam Valisi Muaviye taraftarları ile Hz. Ali arasında yapı­lan “Sıffin Savaşı” sonuçsuz kalınca, halifelik sorununu çözmek için hakemlere başvurulmuştur. Hakemlerin görüş­meleri sonunda Muaviye’nin  bir oldu bittiyle halife ilan edil­mesi tepkilere neden olmuş ve  “Hakem Olayı” denilen bu gelişme sonunda Müslümanlar üç gruba ayrılmıştır:

  1. Şiiler (Hz. Ali taraftarları)
  2. Emeviler (Muaviye taraftarları)
  3. Hariciler (Her iki grupta da yer almayanlar)

Haricilerin düzenlediği bir suikast sonucunda Hz. Ali’nin öldürülmesi, Dört Halife Devri’nin sona ermesine neden ol­muştur.

Hz. Ali döneminde iç çekişmelerin çokluğu, devletin sınırlarının genişlemesini durdurmuştur.

Yorum Alanı