Tarih Ders Anlatımları

Dünya’yı Savaşa Sürükleyen Ekonomik Kriz (1929 Dünya Ekonomik Bunalımı) 

Dünya’yı Savaşa Sürükleyen Ekonomik Kriz (1929 Dünya Ekonomik Bunalımı)

Krizin Nedenleri

ABD’deki şirketlerin mali yapısı: I. Dünya Savaşı’nın zor koşulları altında çok sayıda küçük şirketin birleşerek oluşturdukları holdingler büyük bir risk oluşturuyordu. ABD ekonomisinin yarısı iki yüz şirket tarafından kontrol edilir hale gelmişti. Bu şirketlerden birinin iflas etmesi zincirleme bir etkiyle diğerlerini de iflasa sürükleyebilirdi. Öyle de oldu.

Şirketleşme ve bankacılık sistemindeki eksikler: Bankaların ve şirketlerin sermaye esaslarını, rezervlerini ve kredi oranlarını belirleyen yasaların olmaması ve şirketlerin ve bankaların mali yapısının denetlemesini ve şirketlerin hisselerini satın alan yatırımcıların bilgilendirilmesini zorlaştırıyordu. Bu durum Newyork Borsası’nın çökmesindeki en önemli nedenlerden birini oluşturdu.

ABD yönetiminin krize zamanında müdahale edememesi: ABD Başkanı Hoover ve yönetimi, liberal ekonomiye bağlı kalmakta inat ederek kriz karşısında devlet müdahalesini uygun bulmamıştı. Üstelik Amerikan yönetiminin para basmayı reddederek sıkı bir para politikasına yönelmesi, piyasalarda para darlığının görülmesine, tüketimin azalmasına ve üretimin durmasına yol açmıştı. İşsizlik artarken çalışan kesimlerin gelirlerinde önemli bir düşüş görüldü.

ABD’nin verdiği kredileri geri alamaması: Amerikan ekonomisini zora sokan gelişmelerinden biri de özellikle Avrupalı ülkelere verdiği kredileri geri alamaması oldu. ABD’nin krediler karşılığında borçlu devletlerden mal alımını denemesi ise kendi üretim sektörünün küçülmesine yol açtı.

Krizin Başlaması (Kara Perşembe)

1929 Ekim’ine dek yüksek kazanç sağlayan, gittikçe yükselen bir grafik çizen Newyork Borsası Amerikan ekonomisindeki bozulmasının etkisiyle yükselişini durdurdu. Birkaç büyük holdingin hisselerinde başlayan düşüş, zincirleme bir etki yaparak diğer şirketlerin hisselerini de düşürdü. Borsaya asıl darbeyi vuran gelişme ise 21 Ekim’de yabancı yatırımcıların hisselerini elden çıkarmaya başlaması oldu. 24 Ekim 1929 Perşembe günü Newyork Borsası dibe vurdu. Kriz çok sayıda şirketin ve bu şirketlere para sağlayan bankaların zincirleme bir şekilde batmasına neden olacaktı.

Krizin Sonuçları

Kriz dünyada elli milyon insanın işini kaybetmesine, toplam üretimin %42 oranında azalmasına ve dünya ticaretinde %65’lik bir düşüşe neden oldu. Bu, dünya ekonomisi için büyük bir yıkımdı.

Tarımsal ürünlerin fiyatlarında görülen düşüş, tarım üretiminin önemli ölçüde azalmasına neden oldu.

Piyasalarda görülen para darlığı yüzünden kriz süresince takas ekonomisi para ekonomisinin yerini almaya başladı.

Kriz, en çok sanayileşmiş şehirlerde kendisini gösterdi ve sanayi üretiminin düşmesi, işsizlik oranında ciddi artışlara yol çatı.

İnsanların maddi varlıklarını, sosyal statülerini ve işlerini kaybetmelerine bağlı olarak psikolojik bozuklukların oranında artış görüldü.

1929 Dünya Ekonomik Bunalımı, Almanya’da ve İtalya’da ırkçılığa dayalı ideolojileri güçlendirmesi açısından II. Dünya Savaşı’nın nedenlerden birini oluşturdu.

1929 Dünya Ekonomik Krizin’de Türkiye’nin Aldığı Önlemler

Kriz sırasında Türkiye’de;

Krizin neden olduğu sermaye darlığı özel sektör yatırımlarını zorlaştırmışsa da, sanayi alanındaki büyük yatırımlar devlet eliyle gerçekleştirilerek devletçi bir ekonomi politikası oluşturuldu.

İthalatta gümrük vergileri artırılarak, ithalat sınırlandırıldı. Böylelikle döviz tasarrufu sağlanmaya çalışıldı.

I. Beş Yıllık Kalkınma Planı hazırlanarak ulusal sanayi oluşturma yolunda fabrika yapımına hız kazandırıldı.

Halk, tasarruf ve yerli malı kullanılması konularında bilinçlendirilmeye çalışıldı. Bu amaçla 4 Nisan 1929’da İstanbul Üniversitesi’nde yapılan bir toplantıda “Yerli Malları Haftası” ilan edildi.

Yorum Alanı