Tarih Ders Anlatımları

Erzurum ve Sivas Kongreleri (Kongreler Dönemi)

Kongreler Dönemi

Mondros Mütarekesi’nderı TBMM’nin açılmasına kadar geçen süre içinde halkın, içinde bulundukları durumu sapta­mak ve kendi başlarının çaresine bakmak için topladığı kon­greler vardır. Osmanlı Meclisi’nin açılmaması, İstanbul Hü­kümeti’nin teslimiyetçi tutumu  karşısında halk örgütlenme ihtiyacı duymuştur. Kongreler, bulundukları bölgelerde ikti­dar (hükümet) gibi hareket etmişlerdir.

Kongrelerin bölgesel ya da ulusal olduğunu anlamak için şu ölçütlere bakmak gereklidir. Katılım (Temsil) ve alınan kararların niteliği.

Örneğin Erzurum Kon­gresi; katılım açısından bölgesel, alınan kararların çoğu açısından ulusal kongre niteliğine girmektedir.

Bölgesel Kongreler

Erzurum Kongresi (23 Temmuz- 7 Ağustos 1919)

Toplanma Amacı: Mondros Mütarekesi’nin 24. madde­ sine dayanılarak bir Ermeni Devleti’nin kurulmasını önlemekti. Erzurum Müdafaayı Hukuk Cemiyeti’nce gerçekleştirilmiştir.

Katılım: Erzurum, Bitlis, Sivas,Trabzon ve Van şehirlerinden toplam 56 kişi katılmıştır.

Erzurum Kongresi Kararları:

Trabzon vilayeti ve doğu vilayetlerinin birbirinden ve va­tanın bütününden ayrılması düşünülemez bir bütündür. (Va­tan bir bütündür bölünemez).

Kongreyi ulusal niteliğe sokan kararlardandır. Misakı Milli’de de yer alacaktır.

Osmanlı vatanının bütünlüğü, ulusal bağımsızlığımızın sağlanması, saltanat ve hilafet makamlarının korunması için ulusal kuvvetleri etkin, ulusal iradeyi egemen kılmak esastır.

Ulusal nitelikli bir karardır. Savunmanın bölgesel değil bir bütün olarak yapılacağı anlamını taşır.

Her türlü işgal ve müdahale, Rumluk ve Ermenilik oluşturulmasına yönelik kabul edileceğinden, hep birlikte savun­ma verilecektir.

Ulusal nitelikli bir karara dönüştürülmüştür. Mücadelenin sadece Rum ve Ermeniler’e karşı değil, İtilaf Devletleri’ne karşı da verileceğinin göstergesidir.

Hristiyan halklara siyasal egemenlik ve toplumsal dengemizi bozacak birtakım ayrıcalıklar verilmesine karşıyız.

İçişlerine yabancı müdahalesini önlemeye çalışan bir anlayışın ifadesidir. Ulusal nitelikli bir karardır.

İtilaf Devletlerinin baskısı altındaki merkezi hükümetin bölgeyi terk etmek zorunda kalması ihtimaline karşı, hilafet ve saltanata bağlılığı ve ulusal varlık ve haklarımızı sağlayacak tedbirler alınmıştır.

Devlet ve ulusun iç ve dış bağımsızlığı ve vatanın bü­tünlüğünün korunması şartıyla, 30 Ekim 1918 sınırları içerisinde milliyet esaslarına saygılı, ülkemizi istila emeli taşıma­yan herhangi bir devletin bilimsel, teknik ve ekonomik yardımını memnuniyetle  karşılarız.

Manda ve himayeyi reddeden, ulusal bir karardır. Koşulsuz bağımsızlığın göstergesidir. Kongre bu kararı ile politika hakkında görüş belirtmiş, Meclis gibi davranmıştır.

Ulusun içine düştüğü durumdan kurtulma çarelerini kendisinin bulmasına gerek kalmadan hükümet merkezimizin Milli Meclisi derhal toplaması, millet ve ülkemizin geleceği hakkında alınacak bütün kararları, Milli Meclis’in denetimine. sunması zorunludur.

İstanbul Hükümeti’ne yapılan açık bir uyarıdır. Meclis üstünlüğü ve milli egemenlik isteğinin göstergesidir.

Doğu illerindeki tüm cemiyetler “Doğu Anadolu Müda­faa-i Hukuk Cemiyeti” adıyla birleştirilmiştir. Bu cemiyet particilik anlayışlarından uzaktır.

Amaç birlikteliği sağlamak olduğu için parti anlaşmazlıkları bir kenara bırakılmıştır.

Kongre tarafından başkanlığına Mustafa Kemal’in getirildiği 9 kişilik bir temsil heyeti seçilmiştir. Bu kurul, köyler­den vilayet merkezlerine kadar örgütlenmeyi düzenleyecek­tir.

Ege Kongreleri Nelerdi?

Ege’deki Yunan ilerleyişine karşı Balıkesir, Alaşehir, Muğla ve Nazilli kongreleri toplanmıştır.

Ege kongreleri olarak adlandırılan bu kongrelerce Ayvalık’tan başlayıp Soma, Salihli ve Nazilli kasaba­larının batısından geçen hat üzerinde ortak cephe oluşturulmuştur. Bu cephe “Batı Cephesi”nin çekir­değini oluşturmuştur.

II. ULUSAL KONGRE

Sivas Kongresi (4-11 Eylül 1919)

Katılım: Amasya Genelgesi doğrultusunda belirtilen koşullarda 38 üye katılmıştır.

Amacı: Ulusal birliği sağlamak ve vatanın kurtuluşunun çarelerini saptamaktır.

Kongre’de Yaşanan Sorunlar Nelerdi?

3 üye Mustafa Kemal’i başkan seçmek istememiştir. İstanbul Hükümeti Kongreyi etkisizleştirmek istemiştir (Ali Galip Olayı). Bazı üyeler ABD mandası altına girmeyi önermişlerdir.

Sivas Kongresi Kararları:

Kongrede, Erzurum Kongresi’nin kararları kabul edilmiş genelleşti­rilmiştir.

Sivas’ta Genelleştiren Kararlar:

Ulusal Cemiyetler, “Anadolu ve Rumeli Müdafaayı Hukuk Cemiyeti” adıyla birleştirilmiştir.

Ulusal örgütlerin birleştirilmesi, ulusal birliğin sağlandığının göstergesidir.

Erzurum Kongresi’ndeki, “Temsil Heyeti, Doğu Anadolu’nun bütününü temsil eder.” maddesi; “Temsil Heyeti, yurdun bütününü temsil eder.” şeklinde değiştirilmiştir. Başkan­lığına Mustafa Kemal getirilmiştir.

Ulusal hareketin tek merkezden yönetilmesi sağlan­mıştır. Mustafa Kemal’in yetkileri genişletilmiştir.

Kuvayı Milliye birlikleri birleştirilerek komutanlığına Tem­sil Heyeti’nce Ali Fuat Paşa getirilmiştir.

Sivas Kongresi Sonrasındaki Gelişmeler Nelerdi?

Kongre sonrası Mustafa Kemal, Damat Ferit Hükümeti istifa edene ya da görevden alınıncaya kadar Temsil Heyeti adına İstanbul’la ilişkilerini kesmiştir. Bunun üzerine Padişah, Damat Ferit’i istifa ettirmiş ve yerine Ali Rıza Paşa’yı atamıştır.

Damat Ferit’in istifa ettirilmesi Temsil Heyeti’nin İstanbul Hükümeti’ne karşı kazandığı ilk başarıdır.

Yorum Alanı