Tarih Ders Anlatımları

I. Dünya Savaşında Cephelerin Açılma Sebepleri Nelerdir?

I.Dünya Savaşında Cephelerin Açılma Sebepleri Nelerdir?

Taarruz Cepheleri

Kafkas Cephesi

Kafkaslar’da sınırlar 1878 Berlin Antlaşması’yla çizilmişti. Bu antlaşma ile Kars, Ardahan ve Batum, Rusya’ya bırakılmıştı. Rusya’nın 1 Kasım 1914’te Doğu Anadolu’da sınırını geçmesiy­le savaşların başladığı cepheye Osmanlı Devleti, Enver Paşa komutasındaki 150 bin kişilik bir orduyla saldırıya geçti.

Cephede Osmanlı Devleti’nin Amaçları

  • Kafkas dolaylarını ele geçirerek Orta Asya’daki Türklerle bağlantı kurmak.
  • Kafkaslardaki petrol yataklarının denetimini ele geçirmek.
  • Orta Asya Türkleri ile birleştikten sonra İngiliz denetimindeki Hindistan’a saldırmak.
  • Rusya’ya güneyden saldırarak Almanya’yı doğu cephesinde rahatlatmaktı.

Enver Paşa, Rusya’daki iç karışıklıklar nedeniyle bu cephede kolay bir zafer kazanacağını umarak taarruza başladı. Başlangıçta çok kolay ilerlemesine rağmen ağır kış şartları ve ulaşım zorlukları nedeniyle 60 binin üzerinde Osmanlı askerinin donarak şehit olmuşlardır. Sarıkamış Harekatı denen bu taarruzda Osmanlı ordularının yenilmesinden sonra Ruslar, 1915 ve 1916 yıllarının bahar aylarında yaptıkları saldırılar sonucunda Bitlis, Rize, Trabzon, Erzurum, Gümüşhane, Erzincan ile Muş’a kadar olan Doğu Karadeniz ve Doğu Anadolu topraklarını ele geçirdiler.

Çanakkale Cephesi’nde başarılı savaşlar yapan Mustafa Ke­mal Paşa, 1916’da Kafkas Cephesi’ne atandı ve aynı yıl Muş ve Bitlis’i geri aldı. 1917′ de Rusya’daki Bolşevik İhtilali sonucunda yönetimi ele geçiren “Bolşevikler”, Doğu Anadolu’daki ordularını geri çekince, bu bölge tekrar Osmanlı denetimine girdi. Rusya, 3 Mart 1918’de bütün İttifak Devletleri’yle Brest Litovsk Antlaşması‘nı imzalayarak savaştan çekildi. Bu antlaşmayla, Berlin Antlaşmasıyla Rusya’ya bırakılan; Batum, Kars ve Ardahan illeri Osmanlı topraklarına yeniden katıldı. Bölgedeki karışıklıklardan da yararlanan Osmanlı orduları Bakü’ye kadar ilerlemeyi başardılar. Ancak, 30 Ekim 1918’de Osmanlı Devleti’nin İtilaf devletleriyle imzaladığı Mondros Ateşkes Antlaşması’ndaki madde gereğince, Osmanlı orduları Kafkaslar’da savaştan önceki sınırlarına çekildi. Bu durumda Batum, Kars ve Ardahan yine sınırlarımız dışında kalmış oldu.

Kanal Cephesi

Süveyş Kanalı’nın açılmasıyla önemi artan ve Osmanlı top­rağı olan Mısır, 1882 yılında İngiltere tarafından işgal edildi. Hindistan’daki sömürgelerin güvenliği ve Akdeniz hakimiyeti için Mısır, İngiltere açısından önemli bir yere sahipti. Savaşın başlamasından sonra özellikle Almanya’nın isteği ile Osmanlı orduları, Süveyş Kanalı’na ve Mısır’a hakim olmak için taarruza geçti.

Cephe’nin Açılma Nedenleri

  • İngiltere’den Mısır’ı ve Süveyş Kanalı’nı geri almak,
  • İngiltere’nin Uzak Doğu sömürgeleriyle olan bağlantısını keserek hammadde ve asker sevkiyatını önlemek,
  • Süveyş Kanalı’na hakim olarak  dünya  ekonomisindeki etkinliğini artırmaktı.

Cemal Paşa komutasındaki 35 bin kişilik Osmanlı ordusu Süveyş Kanalı’na saldırıya geçmesine rağmen başarılı ola­mayarak geri çekildi.

Osmanlı ordularının geri çekilmesinden sonra karşı saldırı başlatan İngilizler, Sina Yarımadası’nı alarak Suriye sınırları­na ulaştılar ve Kudüs’ü ele geçirdiler.

Savunma Cepheleri

Çanakkale Cephesi

Osmanlı Devleti’nin I.Dünya Savaşı’nda savaşın en önemli cephe Çanakkale Cephesi’dir. Bu cephede Türk Ordusu, tarihte eşine az rastlanır bir kahramanlık destanı sergilemiştir.

İtilaf Devletleri’nin Çanakkale Cephesi’ni Açma Nedenleri

  • Rusya’ya yardım ulaştırarak yanlarında savaşa devam etmesini sağlamak,
  • İstanbul’u işgal ederek Osmanlı Devleti’ni savaş dışı bı­rakmak ve böylece savaşın bitişini hızlandırmak,
  • Balkanlar’daki tarafsız devletleri kendi yanlarında savaşa sokmak,
  • Süveyş Kanalı ve Hindistan’a yönelik tehditleri ortadan kaldırmak,
  • İtalya’yı kendi yanlarında savaşa sokmaktı.

Osmanlı  Devleti’nin savaşa girmesinden sonra  Ege Deni­zi’ne gelen İtilaf donanması, 19 Şubat 1915’te Çanakkale Boğazı’ndaki istihkamları bombalamaya başladı. Amaçları Boğazlar’dan geçerek kısa sürede İstanbul’a ulaşmaktı. Fa­kat 18 Mart 1915’te Çanakkale Boğazı’nı geçmek için deniz zırhlıları ile başlattıkları saldırı, Türklerin başarıyla karşı koymaları sonucunda başarısız oldu. İtilaf devletlerinin donanması büyük kayıplar vererek geri çekilmek zorunda kaldı. Deniz savaşlarındaki başarısızlık üzerine, özellikle İngiltere’nin sömürgelerinden getirilen on binlerce asker Gelibolu Yarıma­dası’na çıkarıldı. Bu şekilde karadaki direnişi sona erdirmeyi amaçlayan İtilaf devletleri, bir yıla yakın süren savaşlar sonun­da başarılı olamayarak boğazdan çekilmek zorunda kaldılar. I. Dünya Savaşı’nın en kanlı çarpışmalarının yaşandığı cephe­ de,özellikle Mustafa Kemal Paşa Anafartalar, Conkbayırı, Ki­reçtepe ve Arıburnu savaşlarında büyük başarılar kazanmıştır.

Çanakkale Savaşlarının Sonuçları

  • İtilaf devletleri, Boğazlar’ı geçemedikleri için Çarlık Rusyası’na gereken yardımı gönderemediler. Bunun sonucunda Rusya’da Ekim 1917’de Bolşevik ihtilali çıktı ve rejim değişikliği gerçekleşti. Böylece Rusya savaştan çekilerek hilal devletleri bir müttefikini kaybetti.
  • Savaşlarda itilaf devletleri istedikleri sonuca ulaşamadılar ve Birinci Dünya Savaşı uzadı.
  • Bulgaristan ittifak devletlerinin yanında savaşa girdi.
  • Mustafa Kemal Paşa’nın Çanakkale Savaşları’nda kazandığı başarılar, Kurtuluş Savaşı’nda lider olarak kabul edilmesinde etkili oldu.
  • İngiltere’nin sömürgelerinden getirip savaştırdığı milletler arasında ulusçuluk duygusu gelişti.
  • Türk milleti için bir var olma mücadelesi olan savaşlarda Osmanlı Devleti’nin aydın kesimi yok oldu.

Irak Cephesi

Osmanlı Devleti’nin savaşa girmesinin ardından İngiltere Basra’ya asker çıkararak Irak bölgesinde ilerlemeye başladı.

İngilizlerin Irak Cephesini Açma Nedenleri

  • Bölgedeki petrol yataklarını denetim altına almak,
  • İran üzerinden Kafkaslar’a kadar olan yerleri işgal ede­rek,Osmanlı ordularının Kafkaslar’ın doğusuna geçmesi­ni engellemek ve Rusya’ya bu yoldan gerekli yardımı ulaştırmaktı.

İngilizler’in bu amaçla giriştikleri taarruz harekatı başlangıçta başarılı oldu. Ancak, Bağdat yakınlarındaki Kutü’l Amare bölgesinde İngilizler yenildi ve komutanlarıyla birlikte 18 bin İngiliz askeri esir alındı. Bu başarısızlıktan sonra bölgeye yeni takviye birlikler gönderen İngilizler, Bağdat ve çevresini ele geçirdiler. Musul Osmanlı Devleti’nin denetiminde iken, 30 Ekim 1918’de Mondros Ateşkes Antlaşması’nın imzalanmasıyla bu cephedeki savaşlara son verildi.

Suriye – Filistin Cephesi

Kanal Cephesi’nde yenilen Osmanlı  kuvvetleri, İngilizlerin saldırıları nedeniyle Suriye ve Filistin bölgelerinde savunma hattı kurdular. Bu amaçla bölgede “Yıldırım Orduları Grup Komutanlığı” oluşturuldu ve komutan olarak Alman general Liman Von Sanders atandı. 1917’de Kafkas Cephesi’nde savaşın sona ermesi üzerine Mustafa Kemal Paşa Suriye Cephesi’ne atandı. 1918’de İngilizler’in Osmanlı savunma hattını yarması üzerine Mustafa Kemal Paşa emri altındaki 7. Orduyu yok olmaktan kurtararak  Halep’in kuzeyine kadar çektirmeyi ve takip eden İngiliz birliklerini burada durdurma­yı başardı. Mustafa Kemal Paşa bu bölgede Yıldırım Orduları Grup Komutanlığı’na atandığı sırada, Mondros Ateşkes Antlaşması imzalandığından cephe kapandı.

Hicaz – Yemen Cephesi

Osmanlı orduları Arabistan’ın Hicaz, Yemen ve Asir bölgele­rinde, kutsal yerleri korumak amacıyla İngilizler’e ve ayaklanan Araplar’a karşı savaştı. Filistin, Suriye ve Irak bölgelerinin İngiltere’nin işgaline uğramasıyla Arap Yarımadası’nın Osmanlı toprakları ile bağlantısının kesilmesinden sonra, bu cephelerdeki askerler ya öldürüldü ya da esir oldular. Hicaz Bölgesi’nde Medine’yi savunan Fahrettin Paşa, Mondros Ateşkes Antlaşması’ndan sonra antlaşma gereği Osmanlı Devleti’nin baskılarıyla teslim oldu. Fahrettin Paşa, Medine’deki bir çok Kutsal emanetin de İstanbul’a getirilmesini sağlamıştır.

Yorum Alanı