Tarih Ders Anlatımları

I. TBMM Dönemi (23 Nisan 1920 – 11 Ağustos 1923)

I. TBMM Dönemi (23 Nisan 1920 – 11 Ağustos 1923)

  • Kurucu meclistir.
    • I.TBMM devlet kurmuş, yeni bir anayasa kabul etmiştir.
  • İhtilalcidir.
    • Egemenliği millete vermiştir.
  • Ulusçudur.
    • Azınlık gruplarına temsiliyet hakkı vermemiştir.
  • Demokratiktir.
    • Üyeleri seçim yoluyla halk ile belirlenmiştir.
  • Olağanüstü yetkilidir.
    • Yasama yetkisinin yanında diğer yetkileri de kendinde toplamıştır.
  • Meclis Hükümeti Sistemi vardır.
    • Bu sistemde Cumhurbaşkanı ve başbakan yoktur.
    • Bakanlar, Meclis’te tek tek oylanarak seçilmiştir.
    • Meclis Başkanı aynı zamanda hükümetin de başkanıdır.
  • Siyasi partilere yer verilmemiştir.
    • Amaç bölünmeyi engellemektir.
    • Halk grupları vardır.
      • Halk zümresi
      • Yeşil Ordu Grubu
      • Islahatçılar Grubu
      • Tesanüd Grubu
      • İstiklal Grubu
      • Müdafaa-ı Hukuk Grubu

I.TBMM’nin Aldığı Kararlar

  • 24 Nisan 1920’de Meclis Başkanı seçilen Mustafa Kemal, Meclise 24 Nisan önergesi sunmuştur.

 

24 Nisan Önergesi

  • TBMM’nin üstünde hiçbir güç yoktur.
  • Hükümet kurmak zorunludur.
  • Geçici bir padişah vekili ya da hükümet başkanı tanımak doğru değildir.
  • TBMM yasama, yürütme ve yargı yetkilerini kendinde toplamıştır.
  • Padişah ve halife, İtilaf Devletleri’nin baskısından kurtulduktan sonra, Meclisin düzenleyeceği yasaya göre hareket edecektir.

I. TBMM’nin Çıkardığı İlk Kanunlar

  • Ağnam Vergisinin Artırılması Kanunu (I. TBMM’nin çıkardığı ilk kanundur.)
  • Dış Gümrük Vergilerinin Artırılması Kanunu (Amaç, kapitülasyonların olumsuz etkilerini yok etmektir.)
  • Hıyanet-i Vataniye Kanunu (TBMM’ye karşı çıkan isyanları bastırmak ve TBMM’nin otoritesini artırmak.)
  • Firariler Kanunu (Asker kaçaklarını önlemek.)
  • Teşkilat-i Esasiye (1921 Anayasası)
  • İstiklal Mahkemeleri Kanunu (Üyeleri Meclis içerisinden Meclis tarafından salt çoğunlukla seçilmiştir. Aldığı kararlar kesindir. Temyiz yolu kapalıdır.)
  • Men-i İsrafat ve Men-i Müskirat Kanunu (Amaç, lüksü ve israfı önleyerek Milli Mücadele’ye mali kaynak sağlamaktır.)
  • Düzenli Ordu Kanunu
  • İstiklal Marşı Kanunu
  • Nisab-ı Müzakere Kanunu
  • Başkomutanlık Kanunu

Not:  Tekalif-i Milliye Emirleri kanunu ve Takrir-i Sükun Kanunu I. TBMM tarafından çıkarılmamıştır.

I.TMM’ye Karşı Çıkan İsyanlar

Nedenleri
  • İstanbul Hükümetinin otoritesini koruma çabası
  • İtilaf Devletleri’nin TBMM’nin güçlenmesini önleme çabası
  • Bazı büyük ailelerin kendi yönetimlerini kurma düşüncesi
  • Azınlıkların devlet kurma düşüncesi
  • Eski Kuvayi Milliye şeflerinin düzenli orduya karşı isyan etmeleri
TBMM’nin İsyanlara Karşı Aldığı Önlemler
  • Hıyanet-i Vataniye Kanunu çıkarılmıştır.
  • İstiklal Mahkemeleri kurulmuştur.
  • İstanbul Hükümeti ile her türlü haberleşme kesilmiştir.
  • İstanbul Fetvası’na karşı Ankara Fetvası yayımlanmıştır.
İsyanların Sonuçları
  • Milli Mücadele’nin kazanılması gecikmiştir.
  • Emek ve zaman kaybına neden olmuştur.
  • Milli güçlerin bölünmesine neden olmuştur.
İsyanlar
  • Doğrudan İstanbul Hükümetinin Çıkardığı İsyanlar
    • Ahmet Anzavur  (Kuvayi Muhammediye) İsyanı
    • Kuvayi İnzibatiye (Halifelik Ordusu) İsyanı
  • İstanbul Hükümeti ve İtilaf Devletleri Tarafından Çıkarılan isyanlar
    • Bolu, Düzce, Hendek, Adapazarı İsyanı
    • Yozgat (Çoğanoğlu) İsyanı
    • Konya (Delibaş Mehmet) İsyanı
    • Koçgiri İsyanı
    • Urfa (Milli Aşireti) İsyanı
    • Bayburt (Şeyh Eşref) İsyanı
    • Mardin (Ali Batı) İsyanı
    • Cemil Çeto İsyanı
  • Boğazlarla İlgili İsyanlar
    • Bolu, Düzce, Hendek, Adapazarı İsyanı
    • Ahmet Anzavur İsyanı
    • Kuvayi İnzibatiye İsyanı
  • Kuvay-i Milliye Yanlısı Olup Sonradan İsyan Edenler
    • Çerkez Ethem İsyanı
    • Demirci Mehmet Efe İsyanı
  • Azınlıkların Çıkardığı İsyanlar
    • Rum İsyanı
    • Ermeni İsyanı

Not: Şeyh Sait İsyanı, Nasturi İsyanı ve Menemen İsyanı I. TBMM Döneminde çıkmamıştır.

Yorum Alanı