Tarih Ders Anlatımları

İslamiyet Öncesi Türk Kültür Uygarlığı Temel Kavramlar

İslamiyet Öncesi Türk Kültür Uygarlığı Temel Kavramlar

Ağılıg: Hazine görevlisi.
Alper Tunga: İran’la yaptığı savaşlar Firdevsi’nin Şehname adlı eserinde konu edilen İskit (Saka) Türklerinin lideridir.
Anav Kültürü: Türkmenistan’ın Anav bölgesinde ortaya çıkarılan kültür bölgesidir. Orta Asya’daki en eski yerleşim yeri olan bilinmektedir. Yaşam Cilalıtaş devrine kadar uzanmaktadır. Orta Asya’daki diğer kültür bölgeleri Karasuk, Kelteminar, Karasuk, Andronovo, Afanasyevo, Tagar, Namazgah’tır.
Altın Elbiseli Adam Kurganı: Kazakistan’ın Isık bölgesinde ortaya çıkarılan M.Ö. V. yüzyıla ait kurgandır. Altından oluşan bir zırh ve gümüş tabaklar ortaya çıkarılmıştır.
Apa: Saray görevlisi.
Atalar Kültü: Ataların ruhunun kutsal sayılması. Ataların ruhunun yaşayanlarla birlikte olduğu ve koruduğuna inanılırdı.
Aygucı: Hükümdar danışmanı ve hükümet başkanı. (Günümüzdeki başbakan.)
Balbal: İslamiyet öncesi Türklerde kişinin öldürdüğü düşman sayısınca dikilen heykelcik şeklindeki mezar taşlarıdır.
Balık: Uygurlarda şehirlere verilen addır. Beşbalık, Ordubalık, Hanbalık gibi.
Bedizci: Uygurlarda ressam.
Bitikçi: İslamiyet’ten önceki dönemlerde Türklerde hakanın katipleridir. Elçilik görevleri de vardır.
Bodun (Budun): Boylar birliği.
Boy: Kabile.
Boylar Federasyonu: Boyların içişlerinde bağımsız dış işlerde kağana bağlı olduğu özerk yönetim anlayışı.
Bozkır S tili: Türklerde göçebe yaşam dönemlerinde ortaya çıkan figür tarzdır. Genellikle hayvan figürlerinden oluşur.
Buyrukçu: Saray görevlileri. Günümüzdeki bakanlardır.
Eligbeg: Veliaht
Erklik: Hükümranlık
Göç Destanı: Uygurlara ait edebiyat ürünü.
Han: Hükümdarlara verilen addır. Hakan, kağan, şanyü, idikut ilteriş, ilteber de denilmektedir.
Hatun (Katun): Hükümdar eşi.
İkili Teşkilat: Türklerde veraset ve kut anlayışı sonucu ülkenin ikiye ayrılmasıdır. Batıdaki hükümdar doğuya bağlıdır ve hükümdarın sülalesinden erkekler arasından seçilir. Amaç yönetimi kolaylaştırmaktır. Sonucu ise parçalanmayı hızlandırmıştır.
İl: Ülke
İpek Yolu: Çin’den başlayarak Orta Asya üzerinden Avrupa’ya ulaşan ve Türk-Çin mücadelesinin esas nedenini oluşturan ticaret yoludur.
-Karabalgasun ( Ordubalık ) Yazıtları: Uygurlara kitabelerdir.
Kam: Din adamlarıdır. Şaman, baskı da denir.
Keneşçi: Hükümdara danışmanlık eden keneş (kengeş) meclisine katılan önde gelenler, bilim adamları.
Kopuz: Din adamlarının kullandığı çalgı.
Kurgan: İslamiyet öncesi Türklerde ölülerin gündelik eşyalarla gömüldüğü (ahiret inancı) mezarlardır.
Kurultay: Hükümdarın yanında yönetime katılan ve boy beylerinden oluşan danışma meclisi.
Kut: Yeryüzünü yönetme yetkisinin kağana tanrı tarafından verildiği inancı.
Kün: Halk.
Kürk Yolu: Karadeniz’in kuzeyinden başlayarak Altaylar ve Sibirya’ya kadar uzanan Hazarlar devrinde geliştirilen yoldur.
Manas: Kırgızlara ait dünyanın en uzun destanı.
Mani: Çinlilerden etkilenerek Uygurların benimsediği dindir. Hayvan etini yasakladığı için savaşçılık özelliklerini
zayıflatmıştır. Uygurların yerleşik hayata geçişlerinde etkilidir.
Minyatür: Uygurlarda yerleşik hayata geçişle birlikte gelişen süsleme sanatı.
Oguş: Aile
Oğuz Kağan Destanı: Hunlara sözlü edebiyat ürünü.
Otağ: Hükümdar çadırı.
Örgin: Taht
Orhun Kitabeleri: VIII. Yüzyılda Kutluk (II. Göktürk) Devleti zamanında Yollug Tigin tarafından yazılan, Bilge Kağan, Vezir Tonyukuk ve Kültigin adına dikilen yazıtlardır. Türk tarihinin ilk yazılı eserleri olarak kabul edilir. 1893’te Danimarkalı bilgin Wilhelm Thomsen tarafından okunmuştur.
Orhun Alfabesi: Göktürklere ait 38 harflik kendilerine özgü alfabe.
Ötüken: İslamiyet öncesi kutsal olduğu kabuk edilen Asya Hunlarına, Göktürklere ve Uygurlara başkentlik yapmış bölge.
Pazırık Halısı: Türkmenistan dolaylarındaki Pazırık kurganından çıkarılan halıdır. Dünyanın en eski halısı olarak bilinmektedir.
Subaşı: Ordu komutanları. Savaş olmadığı dönemlerde şehirlerde güvenliği sağlarlar.
Şad: Boy veya oymakların başına atanan vezirlere devlet adamlarına verilen ad. Genellikle yöneten hanedanın soyundan seçilirdi.
Şu Destanı: İskitlere ait sözlü edebiyat ürünüdür.
Tuğra: Hükümdarın resmi mührüdür.
Tamgacı: Dış siyasetle ilgili işleri yöneten görevli.
Tamu: Cehennem.
Tarkan: Beylere komutanlara ayrıcalıklı saygın kişilere verilen unvandır.
Tegin (Tigin): Şehzade, prens.
Toy: Türk devletlerinde resmi bir görüşme gayesiyle toplanılan veya Türk boylarının, topluluklarının belli bir amaç doğrultusunda bir araya geldikleri toplantılardır.
Töre: Yazısız hukuk kuralları.
Tötü Kanalı: Asya Hunları devrinde yapılan ve günümüzde de bir kısmı kullanılan Orta Asya’daki sulama kanalı.
Tuğ: Sancak
Turan Taktiği: Savaşlarda düşmanı pusuya düşürmeye yönelik taktiktir. Bozkır, kurt kapanı, sahte ricat, hilal taktiği olarak ta bilinir.
Tudun: Vali. Vergileri de toplar.
Türk: Türeyen, çoğalan, güçlü, kuvvetli.
Uçmag: Cennet.
Umay: İslam öncesi Türklerde anneleri ve çocukları koruyan tanrıça.
Urug: Soy, aileler birliği.
Uygur Alfabesi: Soğd alfabesinden alınıp geliştirilmiştir.18 harfli olup, üçü sesli on beşi sessizdir. Sağdan sola yazılır.
Moğolların resmi yazısı olmuştur.
Yabgu: Batı hükümdarlarına verilen ad.
Yaratılış Destanı: Uygurlara ait destandır.
Yargu: Hükümdarın başkanlık ettiği siyasi suçlara bakan yüksek mahkeme.
Yargucı: Yargıçlar
Yenisey Kitabeleri: VI. Yüzyıla ait Kırgızlara ait kitabeler.

Yorum Alanı