Tarih Ders Anlatımları

Mondros Ateşkes Antlaşması Önemi, Maddeleri, İlk Tepkiler

Mondros Ateşkes Antlaşması (30 Ekim 1918)

1917 yılında ABD’nin savaşa girmesiyle savaşta dengeler itilaf devletlerinin lehine dönmüş ve ABD başka­nı Wilson’un yayımladığı ilkeler savaşın bitişini hızlan­dırmıştır.

Bulgaristan’ın savaştan çekilmesiyle Osmanlı Devle­ti’nin Almanya ve Avusturya ile olan kara bağlantısı kesilmiştir. Osmanlı Devleti’nin Almanya’nın desteği olmadan savaşı sürdürmesinin mümkün olmaması, Anadolu’nun da işgal edilme tehlikesinin ortaya çık­ması, yenilginin kesinleşmesiyle ittihat ve Terakki Partisi liderlerinin yurdu terketmesi ve Wilson ilkeleri’nin uygulanacağına inanılması yeni kurulan izzet Paşa Hükümeti’nin ateşkes istemesinde etkili olmuştur.

Ateşkes görüşmeleri Limni Adası’nın Mondros Lima­nı’nda yapılmış, Osmanlı Devleti’ni Bahriye Nazırı Rauf Bey, Dışişleri danışmanı Reşat Hikmet Bey ve askeri danışman Sadullah Bey, itilaf devletlerini ise İn­giliz Amirali Calthorpe temsil etmiştir.

Antlaşmanın Maddeleri

Toplam 25 maddeden oluşan Ateşkes Antlaşması’nın önemli maddeleri şunlardır:

  • Boğazlar itilaf devletlerine bırakılacak.
  • Gözaltında bulunan itilaf devletleri ve Ermeni askerleri koşulsuz olarak serbest bırakılacak.
  • Türk ordusunun sınırların denetlenmesi ve iç güvenliğin sağlanabilmesi için gerekli sayıdan fazla olan askerleri terhis edilecek.
  • Türk karasularında bulanan tüm savaş gemileri itilaf devletlerine teslim edilecek, gerektiğinde Türk ticaret gemileri de çeşitli ihtiyaçlar için kullanılabilecek.
  • Türk makamlarının haberleşmeleri dışında telsiz, telgraf ve haberleşme istasyonları itilaf devletleri­nin denetimi altına alınacak.
  • İtilaf devletleri, güvenliklerini tehdit edecek her­hangi bir durum ortaya çıkarsa, istedikleri stratejik bir bölgeyi işgal edebilecek  (7.  madde).
  • Toros tünelleri ve demir yolu ağları itilaf devletle­rinin denetimine bırakılacak.
  • Ülkenin ihtiyacı karşılandıktan sonra kömür,  akar­yakıt ve deniz ürünleri dışarıya satılmayacak, bun­lar itilaf devletlerince satın alınacak.
  • Türk tutsaklar itilaf devletlerinin elinde kalacak.
  • Anadolu sınırları dışında kalan Osmanlı subayları ve askerleri itilaf devletlerine teslim olacak.
  • Altı ilde (Vilayet-i Sitte) bir karışıklık çıkarsa, itilaf devletleri bu illeri (Erzurum, Van, Bitlis, Sivas, Elazığ, Diyarbakır)  işgal edebilecek  (24. madde).

Antlaşmanın Önemi

  • Osmanlı Devleti’nin, siyasi varlığı hukuken sürmesine rağmen devlet fiilen sona ermiştir.
  • İtilaf devletleri, işgallere karşı silahlı bir direniş olmasını önlemeyi amaçlamışlardır.
  • Demiryolları, tüneller ve geçitler kontrol edilerek işgallerin kolaylaştırılması amaçlanmıştır.
  • Haberleşme vasıtalarına el konularak işgaller karşısındaki tepkilerin yurt çapında ve dünya genelinde duyurulması önlenmek istenmiştir.
  • 7. madde ile yapılacak işgallere hukuki dayanak sağlanmıştır.
  • Doğu Anadolu’da kurulması düşünülen Er­meni devleti için zemin hazırlanmıştır (24. madde).
  • Esirlerin karşılıklı olarak serbest bırakılmaması ateşkesin imzalanmasında eşitlik ilkesine uyulmadığının göstergesidir.

Mondros Ateşkes Antlaşması’na Tepkiler

Ateşkes Antlaşması, itilaf ordularının daha fazla bölgeyi işgal etmesini engellemek amacıyla Mebuslar Meclisi tarafından onaylanarak yürürlüğe girmiştir.

Ateşkesin imzalanmasından sonra Yıldırım Orduları Grup Komutanlığı’na atanan Mustafa Kemal, İstanbul’a çektiği telgraflarla ateşkes maddelerinin yanlış anlaşılmaya müsait olduğunu, böyle giderse itilaf devletlerinin isteklerinin sona ermeyeceğini ve bütün vatanın tehlike altında bulunduğunu bildirmiştir.

Antlaşma hükümleri gereği Yıldırım Orduları Grup Ko­mutanlığı ortadan kaldırılarak, Mustafa Kemal İstan­bul’a çağrılmıştır. Mustafa Kemal, 13 Kasım 1918’de İstanbul’a ulaşmıştır.

Mondros Ateşkes Antlaşması’na göre işgaller Ateşkesten sonra itilaf devletleri gizli antlaşmaları kıs­men uygulayarak işgallere başlamışlardır.

İngiltere: Musul, İskenderun, Urfa, Antep, Maraş, Kars ve Batum’u işgal etmiştir. İngiltere, Batum ve Kars’ı işgal ederek, Kafkas petrollerini denetiminde tutmayı ve Doğu Anado­lu’da kurulması düşünülen Ermeni devletine zemin hazırlamayı amaçlamıştır.

İngiltere Paris Barış Konferansı (1919) kararıyla Urfa, Antep ve Maraş’ı Fransa’ya bırakmıştır. Ayrıca İngiltere; Afyon, Eskişehir, İzmit, Samsun ve Merzifon’a asker çıkararak buralarda da denetim kurmuştur.

Fransa: Mersin, Dörtyol, Adana çevresi ile İngilte­re’den devraldığı Urfa, Antep ve Maraş bölgelerini işgal etmiştir. Ayrıca Doğu Trakya’daki tren istasyonları ile Afyon tren istasyonunu kontrol altına almıştır.

İtalya: Bodrum, Kuşadası, Marmaris, Fethiye, Konya, Antalya ve çevresini işgal etmiştir.

Yunanistan: Paris Barış Konferansı kararları uyarınca 15 Mayıs 1919’da İzmir’i işgal etmiş zamanla Afyon ve Bursa yönüne doğru işgallerini genişletmiştir.

İtilaf devletleri donanması 13 Kasım 1918’de Bo­ğaz’a demirleyerek İstanbul’u fiilen işgal etmiştir.

Yorum Alanı